ARKEOLOJİK ALANLARIN ARAŞTIRILMASI EN AZ 100 YIL SÜRECEK
26/09/2026
ARKEOLOJİK ALANLARIN ARAŞTIRILMASI EN AZ 100 YIL SÜRECEK
Arkeolog Denis Sikoza, "Eski Kakhovka Barajı bölgesindeki arkeolojik alanları keşfetmek en az 100 yıl sürecek" dedi.
Savaş sonucunda hangi arkeolojik alanların en çok zarar gördüğünü ve Rusların Kakhovka hidroelektrik santralini havaya uçurmasının ardından arkeologlar için hangi fırsatların ortaya çıktığını anlattı.
Kherson bölgesinde yaklaşık 8.000 arkeolojik alan bulunmakta olup, bunların üçte ikisi işgal altındadır. Bazıları çatışmalar sonucunda hasar görmüştür: Rus ordusu tahkimat ve gözlem noktaları inşa ederken kültürel katmanları kazarak alanları yok etmektedir. Bu hasar nedeniyle, bu alanların incelenmesi daha zor hale gelecek ve bazıları sonsuza dek kaybolabilir.
Kherson Bölge Tarihi ve Kültürel Miras Koruma Müdürlüğü Başkan Yardımcısı Denys Sikoza, UNIAN'a Kherson bölgesindeki arkeolojik mirasın mevcut durumu ve tam ölçekli savaşın bunu nasıl etkilediği hakkında bilgi verdi.
Sayın Denis, Kherson bölgesi hangi arkeolojik alanlar açısından zengindir? Bu alanlar hangi tarihi dönemlerle karakterize edilir?
Kherson bölgesi, geç Paleolitik dönemden 19. ve 20. yüzyıl başlarına kadar her döneme ait anıtlar sunmaktadır. Mamut avcılarından Bronz Çağı'na ve Kazak dönemine kadar farklı çağlarda yaşamış halklara ait mezar höyükleri, kamplar, yerleşim yerleri, antik yerleşimler ve mezarlıklar bulunmaktadır.
Kışlık konaklama yerleri, batık gemiler ve diğer anıtlar da korunmuştur.
Bölgedeki kaç arkeolojik alanın savaş sonucunda hasar gördüğü veya yok edildiği biliniyor mu? En çok hangi alanlar zarar gördü?
Arkeolojik alanların hasar görmesi ve tahrip edilmesiyle ilgili yaklaşık 330 vaka belgeledik. En çok etkilenenler, bozkırda yer alan, hakim yüksekliklerde bulunan ve genellikle çatışmalar sırasında kullanılan mezar höyükleridir. Bunların çoğu, surların, gözetleme noktalarının veya başka şeylerin inşası sonucunda hasar görmüştür.
Savaş sırasında anıtlar tam olarak nasıl denetlenir?
İşgalden kurtarılmış Kherson bölgesinde, arkeolojik anıtların görsel incelemesini yapıyoruz ve anıtın türüne bağlı olarak görsel veya teknik durum raporları hazırlıyoruz. Ardından bu belgeleri Kültür Bakanlığı ve diğer kurumlara iletiyoruz ve burada cezai işlemler başlatılıyor.
Geçici olarak işgal altındaki bölgeyle ilgili bilgileri yalnızca internetten öğreniyoruz.
Rus ordusunun ateş mevzisi olarak kullandığı tümsekleri şimdi keşfetmek mümkün mü? Savaşın bitmesini mi beklememiz gerekiyor?
Kherson bölgesinin neredeyse tamamı tehlikeli. Şu anda bu anıtların kapsamlı bir incelemesi mümkün olmadığı için görsel bir araştırma yürütüyoruz. Höyüklerin bulunduğu birçok alan hala mayınlı. Mayınlardan arındırılmış olan yerlerde ise fiber optik kablolar üzerinde FPV dronları uçmaya başladı.
FPV dronları ulaşamazsa, "Lightnings", "Shahedas" ve diğer İHA'lar uçuyor...
Örneğin, bir yıl önce güvenlik durumu Tyahynska ve Novovorontsovska bölgelerindeki höyükleri incelememize olanak sağlıyordu. Şimdi ise insansız hava araçlarının yoğunluğu nedeniyle oraya gidemiyoruz.
Gelecekte, ateş mevzilerine dönüştürülmüş höyükler ve tahkimatlar üzerinde incelemeler yapmak mümkün olacak mı?
Geleneksel olarak, bir yerleşim yeri askeri tesis, iletişim hatları vb. inşaatı nedeniyle %20 oranında hasar görürse, bu bölgenin kültürel katmanının tamamı yok olduğu için artık bu kısmı keşfetmek mümkün değildir. Ancak anıtların yine de keşfedilmesi gerekir, çünkü bu tür hasarlar kültürel katmanın hayatta kalan kısmının aşınmasına yol açacaktır.
Eğer bir höyük üzerine birkaç gözlem noktası veya ateş pozisyonu kurulmuşsa ve bu hasar toplam 200-300 metrekarelik alanın sadece 25 metrekaresini etkilemişse, kazmak yerine korumak daha iyidir. Hasarın %30-40 olduğu höyükler de vardır; bu durumda hemen kazılıp incelenmelidirler. Eğer böyle bir mezar alanında bir tahkimat kurulmuşsa, bu zaten yıkılmıştır ve tamamen incelenemez. Bulabileceğimiz en fazla şey, hasar görmemiş kısımda mezarın bazı izleri veya kalıntılarıdır.
Ne yazık ki, bu durum bilgilendiriciliği önemli ölçüde azaltıyor. Kalelerin inşası sırasında mezarlık malzemelerinin tahrip edildiği vakaları zaten kaydettik. Örneğin, seramik ürünler veya gömülen kişinin bazı kişisel eşyaları.
Sizce Ukrayna'daki hangi eşsiz arkeolojik alanlar savaş nedeniyle kaybedildi?
Ülkemizde, Geç İskit yerleşimleri ve şu anda cephe hattında bulunan Olvian Korosu'nun bir kısmı büyük zarar görüyor. Sürekli olarak KAB'lar, top mermileri vb. geliyor. İşgal sırasında sol kıyıda bulunan anıtlar tahkimatlara dönüştürüldü. Örneğin, ulusal öneme sahip arkeolojik anıt olan Geç İskit yerleşimi Lyubimivka'nın neredeyse %40'ı hasar gördü.
Tüm yerleşim yerlerinin yok edileceğini ve onları bir daha asla göremeyeceğimizi söylemiyorum. Ancak onlarla ilgili bazı bilgileri kaybediyoruz ve bu bilgilere bir daha asla ulaşamayacağız. Durum bu bölgelere gelmemize izin verse bile, bulabileceğimiz en fazla şey, artık arkeolojik kompleksin içinde yer almayacak bir sürü dağınık şey olacaktır. Yani, büyük miktarda bilgi kayboluyor.
Artık sonsuza dek kaybolmuş nesneler var mı?
Kherson bölgesinde çok hasar görmüş yapılar var, ancak arkeolojik anıtlar arasında sonsuza dek kaybolacak hiçbir şey yok. Kültürel ve mimari eserlerde hasar var, örneğin işgal altındaki Oleshki'de bulunan Polina Rayko'nun (naif sanat türünde kendi kendini yetiştirmiş Ukraynalı bir sanatçı - UNIAN) evi. Oradaki durum çok zor olduğu için bu evin ayakta olup olmadığını bilmiyoruz.
Tarihi ve mimari anıtlar restore edilebilir, ancak savaşın ne kadar süreceği ve savaş bittikten sonra ne durumda olacakları bilinmiyor.
Tam ölçekli işgalin başlangıcında, arkeolojik keşif gezilerinin bulgularını Ruslardan sakladınız ve Kherson'un işgalden kurtulmasının ardından bunları yerel tarih müzesine devrettiniz. Bu eserler nelerdir ve değerleri nedir?
Bunlar, Çervony Mayak köyünde ve Zolota Balka köyü topraklarında çalışan bir arkeoloji ekibi tarafından elde edilen geç İskit mezarlarından çıkarılan malzemelerdi. Buluntular arasında seramikler, mücevherler, kişisel eşyalar, silahlar vb. yer almaktadır. Arkeolojik açıdan, altın bir bilezik veya kolyeden başlayıp mezarda bulunan deri çizmelere kadar her şey değerlidir. Dahası, bu ayakkabılar, onlarca bulunan altın bilezikten çok daha değerli olabilir, çünkü kıyafetler uzun süre saklanmaz.
İSPANYA'DA TEK ODALI BİR DAİRE KİRALAMAK LÜKS HALİNE GELDİ
TAVADA MERSİN TANTUNİ TARİFİ 300 GRAM ETTEN 8 DÜRÜM ADİL USTA
MERSİN BÜYÜKŞEHİR MERCAN İLE BİLİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİNİ BÜYÜTÜYOR
TÜMSİD GENEL KURULU TANITIM TOPLANTISI MERSİN'DE GERÇEKLEŞTİRİLDİ
MERSİN YEŞİLOVACIK TİSAN KOYU HARİKA ÇİPURA AVLARI